Kısa cevap: Türkiye'de plastik cerrahi uzmanlığı, Amerika'daki board sertifikasının karşılığıdır: unvan yasayla korunur, altı yıl tıp fakültesi ve beş yıl asistanlık sonunda Sağlık Bakanlığı tarafından belgelendirilir.
Yurt dışından yazan hastaların ilk sorularından biri şu oluyor: “Board sertifikanız var mı?” Sormakta da haklılar; iki ülkenin sistemi gerçekten farklı kurulmuştur. Aşağıda ikisini de anlattım.
Amerika'da bu soru neden var
Amerika'da “plastik cerrah” ya da “estetik cerrah” ifadesi yasal koruma altında değildir. Tıp diploması ve çalışma ruhsatı olan herhangi bir hekim, hangi alanda eğitim almış olursa olsun, kendini bu şekilde tanıtabilir.
Board belgesi orada bu boşluğu kapatır. American Board of Plastic Surgery (ABPS), Amerikan Tıp Uzmanlık Kurulları Birliği'nin (ABMS) bu alanda tanıdığı tek kuruldur. Belgeyi alabilmek için tıp fakültesinden sonra en az altı yıl akredite plastik cerrahi eğitimi tamamlamak, ardından yazılı ve sözlü sınavları geçmek gerekir.
Karışıklık şuradan çıkar: adında “board” geçen ama ABMS'nin tanımadığı başka kurumlar da vardır. Amerikalı hasta bu yüzden yalnız “board certified” ifadesine değil, hangi board olduğuna bakmayı öğrenmiştir.
Türkiye'de sistem tersinden kuruludur
Türkiye'de filtre en baştadır. “Plastik, Rekonstrüktif ve Estetik Cerrahi” bir uzmanlık dalıdır ve unvanı yasayla korunur. Bu unvanı taşıyabilmek için altı yıl tıp fakültesi okumak, Tıpta Uzmanlık Sınavı'nı kazanmak ve beş yıl tam süreli plastik cerrahi asistanlığı yapmak gerekir. Toplam on bir yıl.
Eğitimi tamamlayan hekime Sağlık Bakanlığı uzmanlık belgesini verir. Bu belgesi olmayan bir hekimin bu ameliyatları yapması yasaktır; isteğe bağlı bir üstünlük değil, mesleğe giriş şartıdır.
Türkiye'de “fasiyal plastik cerrahi” ve “okuloplastik cerrahi” diye uzmanlık dalları yoktur. Branşın adı Plastik, Rekonstrüktif ve Estetik Cerrahi'dir.
Bu on bir yılda ne öğrenilir
Uzmanlık eğitimi hem uzun hem zorludur, ve dar değildir. Branşın adındaki üç kelime — plastik, rekonstrüktif, estetik — eğitimin üç ayağını anlatır. Beş yıllık asistanlık boyunca bunların hepsi, vücudun her bölgesinde öğrenilir:
- Doğuştan gelen anomaliler — dudak damak yarığı gibi
- Yanık tedavisi ve yanık sonrası onarım
- Yüz kemiği kırıkları ve travma onarımı
- El cerrahisi ve sinir onarımı
- Mikrocerrahi — mikroskop altında damar ve doku aktarımı
- Kanser sonrası yeniden yapım — meme, baş-boyun, deri tümörleri
- Kronik yara ve doku kaybı
- Estetik cerrahinin tamamı — göz kapağı estetiği ve genital estetik de buna dâhildir
- Cerrahi dışı estetik işlemlerin tamamı — botulinum toksini, dolgu, cihaz tedavileri
Bu listenin estetikle ilgisi doğrudandır. Yüz kemiği kırığını onaran, kanser sonrası memeyi yeniden yapan, mikroskop altında damar diken bir cerrah anatomiyi başka türlü öğrenir. Estetik cerrahi bu zeminin üstüne kurulur; ondan ayrı bir beceri değildir.
Asistanlık üniversite ve eğitim hastanelerinde yapılır; bu alanların hepsinde çalışılır, biri seçilip diğerleri atlanmaz. Eğitimin sonunda hekim yalnız güzelleştirmeyi değil, önce yeniden yapmayı öğrenmiş olur.
Türkiye'de board diye bir şey var mı?
Var, ama işlevi farklıdır. Türk Plastik Rekonstrüktif ve Estetik Cerrahi Derneği'nin (TPRECD) Yeterlik Sınavı, yazılı bölüm ve nesnel örgün klinik sınavdan oluşur. Gönüllüdür; uzmanlık belgesinin üstüne yasal bir yetki eklemez, çünkü ameliyat yapma hakkı zaten uzmanlık belgesinden gelir. Alan içinde akademik ağırlığı olan bir belgedir.
Bir de EBOPRAS vardır — Avrupa Plastik Rekonstrüktif ve Estetik Cerrahi Yeterlik Kurulu'nun sınavı. TPRECD bu sınavı tanır.
Bir cerrahın yeterlik belgesi olmaması bir eksiklik değildir. Türkiye'de ameliyathanede durabilmenin şartı, devletin verdiği uzmanlık belgesidir.
Ülkenize göre karşılığı
Her ülkenin belgesi farklı ad taşır, ama hepsi aynı soruyu cevaplar: bu hekim bu işin uzmanlık eğitimini aldı mı?
- Amerika — American Board of Plastic Surgery (ABPS); ABMS'nin bu alanda tanıdığı tek kurul.
- İngiltere — GMC Specialist Register'da “Plastic Surgery” kaydı, CCT ile.
- Almanya — Facharzt für Plastische, Rekonstruktive und Ästhetische Chirurgie; 72 ay eğitim.
- Fransa — DES de chirurgie plastique, reconstructrice et esthétique.
- İspanya — Cirugía Plástica, Estética y Reparadora; MIR ile beş yıl.
- Rusya — «Пластическая хирургия»; zorunlu akreditasyon, beş yılda bir yenilenir.
- Suudi Arabistan ve Körfez — Saudi Board of Plastic Surgery (SCFHS); 72 ay eğitim.
- Türkiye — Plastik, Rekonstrüktif ve Estetik Cerrahi uzmanlık belgesi; altı yıl tıp fakültesi, beş yıl asistanlık.
İngiltere'de de “cosmetic surgeon” ifadesi yasal koruma altında değildir; İngiliz hasta da kendi ülkesinde aynı kontrolü yapar. GMC kaydı herkese açıktır ve isimle sorgulanabilir.
Cerrahınızı nasıl doğrularsınız
Hangi ülkeden yazıyor olursanız olun, sorular aynıdır:
- “Uzmanlık belgenizi görebilir miyim?” İstemekten çekinmeyin; belge paylaşılmıyorsa bu başlı başına bir cevaptır.
- “Uzmanlık belgenizde hangi dal yazıyor?” Aradığınız ifade Plastik, Rekonstrüktif ve Estetik Cerrahi'dir.
- “Ameliyatı kim yapacak?” Danıştığınız kişiyle ameliyatı yapacak kişi aynı mı? Adı yazılı olsun.
- “Ameliyat nerede yapılacak?” Hastanenin adını öğrenin.
- Mesleki üyelikler. ISAPS gibi uluslararası dernekler üyelik için uzmanlık belgesi arar.
Bunlar zor sorular değildir ve hiçbir cerrahı rahatsız etmez. Cevap vermekten kaçınılıyorsa, asıl bilgi odur.
Özetle
Amerika'da board belgesi, unvan herkese açık olduğu için sonradan eklenen bir güvencedir. Türkiye'de aynı güvence unvanın içindedir ve devlet tarafından verilir. İki sistem farklı görünür, aynı soruyu cevaplar: bu hekim gerçekten bu işin eğitimini aldı mı?
Kaynaklar
- American Board of Plastic Surgery
- American Board of Medical Specialties
- General Medical Council
- Bundesärztekammer
- Conseil National de l'Ordre des Médecins
- Boletín Oficial del Estado
- Saudi Commission for Health Specialties
- Türk Plastik Rekonstrüktif ve Estetik Cerrahi Derneği
- T.C. Sağlık Bakanlığı Tıpta Uzmanlık Kurulu
Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; tanı veya tedavi tavsiyesi değildir. Kişisel kararlarınız için hekiminize danışın.